In mijn vorige blogpost vertelde ik hoe mijn dochter me vroeg of we vandaag in oorlog zijn. Die vraag zette me aan het denken. We willen natuurlijk geen oorlog en precies daarom bestaat de NAVO. Maar wat is de NAVO eigenlijk, wat betekent artikel 5, en waarom hebben we anno 2025 dit bondgenootschap nog nodig?
In een wereld die steeds onvoorspelbaarder wordt, blijft de NAVO onze belangrijkste veiligheidsverzekering. Maar met Trump in het Witte Huis, een oorlog aan de oostgrens van Europa en stijgende spanningen wereldwijd, rijzen er ook nieuwe vragen. Kan België nog op Amerikaanse steun rekenen? En wat als de VS zich écht terugtrekken?
Hieronder beantwoord ik vier vragen die ik de afgelopen weken het vaakst hoorde – op straat, in gesprekken met jongeren, en in het Europees Parlement.
1. Wat doet de NAVO, en waarom is Artikel 5 zo belangrijk?
De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) is een politiek-militair bondgenootschap van 32 landen in Europa en Noord-Amerika. België is één van de oprichters sinds 1949. Het hoofddoel van de NAVO is simpel: samen zorgen voor vrede en veiligheid. Dat doen de NAVO-landen door elkaar te beschermen en samen te werken op defensiegebied.
Artikel 5 van het NAVO-verdrag is de bekendste afspraak. Daarin staat dat een aanval op één bondgenoot beschouwd wordt als een aanval op alle bondgenoten. Met andere woorden: als een NAVO-land wordt aangevallen, schieten alle andere landen te hulp. Veel mensen vragen mij: “Wat gebeurt er als een NAVO-land wordt aangevallen?” Het antwoord is dus: dan treedt Artikel 5 in werking en komen de andere bondgenoten gezamenlijk in actie. Dit collectieve-veiligheidsprincipe is het hart van de NAVO. Gelukkig is Artikel 5 in de praktijk maar één keer officieel ingeroepen – na de terreuraanslagen van 11 september 2001 in de VS. Dat laat zien dat het een serieuze, ultieme garantie is.
Concreet betekent dit dat landen als België, Nederland, Frankrijk, maar ook de VS en Canada elkaar beschermen. De NAVO is belangrijker dan ooit omdat de oorlog in Oekraïne een einde maakte aan jarenlange vrede in Europa. Artikel 5 zorgt ervoor dat potentiele agressors twee keer nadenken voordat ze een NAVO-land zouden aanvallen.
2. NAVO-top in Den Haag (24-25 juni): wat staat er op het spel?
Eind juni 2025 komen de NAVO-leiders samen in Den Haag voor een belangrijke top. Het is de eerste keer dat Nederland gastland is, precies 75 jaar na de oprichting van de NAVO.
Steun aan Oekraïne: De oorlog in Oekraïne woedt voort, en de NAVO moet beslissen hoe het verdergaat met steun aan Oekraïne. Wordt Oekraïne ooit lid van de NAVO? Die vraag ligt gevoelig. Op de top zal men in elk geval bespreken hoe de militaire hulp en financiering voor Oekraïne voortgezet kan worden, zonder direct in conflict te komen met Rusland. Oekraïens president Zelenskyy is uitgenodigd op de top. Hij zal aanwezig zijn bij een deel van de vergaderingen. Tegelijk balanceren de NAVO-landen: ze benadrukken Oekraïnes recht op een toekomstige NAVO-lidmaatschap, maar voorkomen een al te grote provocatie richting Moskou. Er wordt bijvoorbeeld geen officieel nieuwe toetreding aangekondigd zolang de oorlog duurt, maar men wil wel laten zien dat de deur op een kier staat.
Nieuw investeringsdoel: Een tweede groot thema is de sterkte van onze eigen defensie. De top in Den Haag wordt weleens een “top over herbewapening van Europa” genoemd. De realiteit is dat de Europese landen jarenlang minder in defensie hebben geïnvesteerd, terwijl de dreiging terug is. De NAVO gaat daarom tijdens deze top de lat hoger leggen voor defensie-investeringen. Alle bondgenoten hadden in 2014 al afgesproken om minstens 2% van hun BBP aan defensie te besteden, maar nu ligt er een voorstel om die doelstelling in de komende jaren te verhogen naar 5% van het BBP. Dat klinkt enorm en dat is het ook. Het idee is wel dat die 5% breder is dan louter tanks en soldaten: ongeveer 3,5% voor pure militaire uitgaven en nog eens 1,5% voor gerelateerde zaken (infrastructuur, cybersecurity, enzovoort).
Waarom die drukkende focus op investeringen? Dat brengt me bij de olifant in de kamer: de rol van de Verenigde Staten op deze top.
3. Hoe zeker is de Amerikaanse garantie?
De Verenigde Staten zijn altijd de ruggengraat van de NAVO geweest. Zonder de Amerikaanse militaire macht (denk aan hun leger, maar ook hun kernwapens en hightech) zou de NAVO niet dezelfde afschrikking hebben. Maar de laatste jaren is het vertrouwen in de automatische steun van Amerika wat afgenomen. Op de komende top zal president Trump persoonlijk aanwezig zijn en alle ogen zijn op hem gericht. Hij eist dat de NAVO-bondgenoten snel meer gaan investeren, richting die 5% van het BBP: “Onder 2% sta je er alleen voor,” klonk het in het Witte Huis.
In 2014 haalden slechts 3 landen de 2 %-norm. Nu zijn het er 22, mogelijk 23 vóór de top.
Koplopers zoals Polen spenderen 4,7 % van hun BBP aan defensie in 2025.
Belgische uitgaven blijven steken rond 1,3 %, ondanks politieke beloften om versneld naar 2 % te evolueren. België gaat akkoord met de 5%-verhoging, maar onder voorwaarden: een gefaseerd pad, duidelijke financiering en ruimere besteding, zodat het maatschappelijk en politiek kan worden gedragen.
Europese leiders nemen dit zowel serieus als met een korrel zout. Enerzijds heeft Trump’s harde aanpak effect: dit jaar halen al 23 van de 32 NAVO-landen de 2%-norm of meer – een enorme sprong vooruit vergeleken met een decennium geleden. Anderzijds vrezen veel Europese bondgenoten dat Trumps onvoorspelbaarheid een risico is. Kan België en Europa nog op Amerika rekenen als puntje bij paaltje komt? Niemand twijfelt aan de inzet van Amerikaanse soldaten of generaals voor de alliantie, maar het politieke leiderschap in Washington is minder vanzelfsprekend pro-NAVO dan vroeger.
Kortom, we moeten rekening houden met een NAVO zonder actieve Amerikaanse steun, ook al hopen we die nooit mee te maken. Dat is precies waarom de Europese NAVO-landen nu versneld hun eigen defensie op poten zetten.
4. Waarom is de NAVO nog nodig, na de Koude Oorlog?
Ik hoor wel eens de vraag: “Waarom is de NAVO nog nodig, de Sovjet-Unie is toch al meer dan 30 jaar weg?” Inderdaad, na het einde van de Koude Oorlog (rond 1990) waren er mensen die dachten dat de NAVO haar reden van bestaan verloren had. We kregen immers een tijd van relatieve rust en zelfs samenwerking met Rusland. Maar de geschiedenis is niet geëindigd in 1990. Al snel bleek dat vrede niet vanzelf gaat.
In de jaren ’90 brak er oorlog uit op de Balkan, waarbij de NAVO uiteindelijk ingreep om genocides te stoppen. Na 2001 kreeg de NAVO te maken met nieuwe dreigingen zoals terrorisme (denk aan Afghanistan). En later zagen we een assertiever Rusland onder Poetin, wat uitmondde in de annexatie van de Krim in 2014 en de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022.
Sterker nog, veel landen die vroeger onder de dominantie van de Sovjet-Unie leefden, kozen er na hun onafhankelijkheid bewust voor om lid te worden van de NAVO om sterker te staan tegenover Rusland. Dat zegt toch iets. Kennelijk voelden zij, Polen, de Baltische staten en anderen, zich niet veilig zonder de NAVO-paraplu. Helaas hebben zij gelijk gekregen dat de dreiging niet weg was. Poetin heeft het tegendeel bewezen.
De NAVO is dus nog altijd nodig als verzekering voor onze veiligheid. Ook voor België. We mogen blij zijn dat we niet alleen staan. Artikel 5 blijft een cruciale stok achter de deur. Kijk naar Finland, dat in 2023 hals over kop toetrad tot de NAVO nadat Rusland Oekraïne aanviel. Een neutraliteit van 70 jaar werd opgeborgen, omdat de dreiging acuut werd. Zweden volgde in 2024. Landen willen lid worden van de NAVO omdat ze beseffen dat collectieve verdediging werkt.
Daarnaast is de NAVO een politieke gemeenschap van waarden. Vrijheid, democratie en mensenrechten, het zijn principes die de NAVO-landen verbinden. In een wereld waar autoritaire regimes zich roeren, is zo’n waarden-alliantie geen luxe. We zien ook nieuwe dreigingen, denk aan cyberaanvallen, hybride oorlogsvoering, terrorisme en instabiliteit aan de grenzen van Europa, zoals in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Geen enkel land kan die alleen aan. Samen sta je sterker. Dat motto is anno 2025 nog even waar als in 1949.
Tot slot, vergeet niet: de NAVO heeft oorlog voorkomen tussen grote mogendheden sinds haar bestaan. Tijdens de Koude Oorlog was er dankzij de NAVO een militaire balans die hielp voorkomen dat de Sovjets West-Europa aanvielen. Vandaag hopen we dat NAVO’s afschrikking voorkomt dat Rusland het in zijn hoofd haalt om ook NAVO-gebied aan te vallen. Zolang Poetin dat niet doet, werkt de NAVO zoals bedoeld. In het beste geval hoef je haar spierballen nooit echt te gebruiken, maar je bent wel dankbaar dat ze er zijn.
Conclusie
De NAVO-top in Den Haag is een zich-herstellend moment voor Europa. We moeten dringend beslissen of we blijven leunen op een minder zekere Amerikaanse steun, of investeren in onze eigen verdediging.