De Europese Commissie heeft haar nieuwe Military Mobility Package voorgesteld, dat bestaat uit een hele lijst aan maatregelen om het logistieke luik van onze gezamenlijke defensie te versterken.
Zo wordt onder meer een tijdelijk noodkader uitgewerkt dat in crisissituaties de militaire mobiliteit binnen de EU aanzienlijk moet versnellen.
“Militaire mobiliteit krijgt eindelijk de aandacht die het verdient”,
zegt Europees Parlementslid Wouter Beke, hoofdonderhandelaar voor de EVP voor dit dossier.
In het volgende Europese meerjarenbudget voorziet de Commissie 17,5 miljard euro voor investeringen in militaire mobiliteit, een vertienvoudiging van de huidige middelen. Dit pakket moet de leidraad vormen voor die investeringen, maar ook om de administratieve kafka uit de wereld te helpen. Europarlementslid Wouter Beke, lid van de Commissie Defensie, reageert positief:
“Militaire mobiliteit is jarenlang verwaarloosd, en met dit pakket laat de Commissie eindelijk zien dat ze bereid is er de aandacht aan te geven die het verdient. Logistiek is de basis van alles wat we doen, zowel in ons dagelijks leven als in onze defensie. Als we onze strijdkrachten en hun materieel door heel Europa willen kunnen verplaatsen, hebben we echte investeringen in infrastructuur langs de prioritaire corridors nodig, én echte regelgevende samenwerking om de bureaucratie terug te dringen. In die zin is een militair Schengen niet langer optioneel; het is essentieel voor onze collectieve verdediging. Willen we de problemen vermijden die we bij het vorige actieplannen tegenkwamen, dan moeten we onze prioriteiten duidelijk stellen en dit pakket volledig, effectief en efficiënt uitvoeren.”
Ook België speelt een cruciale rol op het vlak van militaire mobiliteit:
“Onze havens en luchthavens zijn niet alleen de logistieke draaischijf van Europa, maar spelen ook een cruciale militaire rol. De haven van Antwerpen is een van de belangrijkste toegangspoorten voor NAVO-troepen en moet daarom klaar zijn voor grootschalige, complexe operaties. Ook de IJzeren Rijn/3RX is essentieel voor deze militaire mobiliteit én voor de versterking van onze haven, maar blijft helaas geblokkeerd door Nederland.”
In essentie biedt dit pakket een duidelijk stappenplan om in de komende jaren tot een volwaardige ‘militaire Schengen’ te komen, waarbij er naar analogie met de Schengenzone, een veel vrijer verkeer van militair materiaal en personeel mogelijk wordt gemaakt. Het noodkader is een van de opvallendste elementen van het pakket. Dit kader, dat maximaal één jaar kan gelden, maakt het in een erkende crisis mogelijk om de nationale vergunningsplicht voor militaire konvooien bij grensoverschrijding tijdelijk op te heffen. Zowel een lidstaat als de Commissie kan de activering voorstellen, waarna de Raad binnen 48 uur een besluit moet nemen. Bij activering krijgen militaire konvooien voorrang bij grensovergangen en logistieke doorgangen op het volledige EU-grondgebied.
Het voorgestelde pakket aan maatregelen pakt bestaande knelpunten aan. Vergunningsprocedures verschillen momenteel sterk per lidstaat en kunnen, volgens veiligheidsexperts en militaire partners, weken duren. Dat vertraagt de verplaatsing van troepen en materieel, precies op een moment dat Europa zijn oostelijke buitengrenzen versterkt en een vermindering van de Amerikaanse troepeninzet verwacht.
Het pakket stelt bovendien dat elke lidstaat een nationaal aanspreekpunt moet aanwijzen voor militaire transitvergunningen. Vandaag leidt de versnippering tussen verschillende bevoegde autoriteiten – van Buitenlandse Zaken tot binnenlandse veiligheidsdiensten – tot vertragingen.
Daarnaast wordt voorgesteld militaire konvooien voorrang te geven bij toegang tot strategische brandstofreserves en duurzame brandstoffen. Defensiebehoeften zullen worden geïntegreerd in het komende wetgevingsvoorstel over EU-energiezekerheid, gepland voor het eerste kwartaal van 2026.
Een ander element is de oprichting van een Military Mobility Solidarity Pool, waarin lidstaten gezamenlijk nationale en EU-transportmiddelen kunnen delen. Voor de uitvoering van de nieuwe verordening wordt ook een Military Mobility Transport Group opgericht, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten, aangevuld met EER-landen en Oekraïne als waarnemers, en met deelname van de Commissie en het Europees Defensieagentschap. Deze groep zal onder meer de coördinatie op zich nemen van de coherente en effectieve implementatie van het pakket, waarbij tegemoetgekomen wordt aan een van de grootste opmerkingen van het Europees Rekenhof bij vorige initiatieven rond militaire mobiliteit.
Het voorstel voorziet niet in extra financiering buiten het reeds aangekondigde budget. Voor de periode 2028–2034 heeft de Commissie 17,5 miljard euro gereserveerd voor militaire mobiliteit, een bedrag dat nog kan worden aangepast tijdens de onderhandelingen. Dat is tien keer meer dan de huidige EU-bijdrage van 1,7 miljard euro.