De Europese Commissie heeft op 8 juli een nieuw actieplan voor de chemische industrie gepresenteerd. De sector, die essentieel is voor bijna alle industriële waardeketens in Europa, kampt al geruime tijd met structurele problemen: torenhoge energieprijzen, trage vergunningenprocedures en concurrentie van landen met minder strenge regels.
Het actieplan erkent dat deze druk het voortbestaan van de sector bedreigt – en daarmee ook miljoenen jobs en onze strategische autonomie.
Een sector van strategisch belang
De chemische sector is goed voor meer dan € 655 miljard omzet per jaar, 1,2 miljoen directe jobs en ondersteunt naar schatting nog eens 19 miljoen indirecte banen in Europa. Toch is de situatie nijpend. Sinds 2023 is bijna de helft van de productiecapaciteit in Europa stilgevallen.
Ook in België zijn de gevolgen voelbaar. In de Antwerpse haven draaien chemische installaties op een historisch laag niveau. In het eerste kwartaal van dit jaar bedroeg de benutting van de productiecapaciteit slechts 67,4 procent. Die lage bezettingsgraad zit al jaren onder het Europese trendniveau en treft vooral onze regio – niet de rest van de wereld.
Klimaatdoelen tegen welke prijs?
Europa lijkt zijn klimaatdoelen voor 2030 te halen. Maar dat is, cynisch genoeg, deels te danken aan stilvallende productie bij energie-intensieve bedrijven. Dat is nefast voor ons industrieel weefsel, voor jobs en voor onze welvaart.
“Elke onderneming die we hier verliezen, komt niet meer terug. Het is positief dat de Commissie nu luistert en met een strategie komt. Maar de uitdagingen zijn immens: torenhoge energie- en CO₂-kosten, vergunningen die eindeloos aanslepen en buitenlandse concurrentie die niet aan dezelfde regels moet voldoen. Als onderhandelaar voor een resolutie over energie-intensieve industrieën luid ik al sinds begin dit jaar de alarmbel. We hebben nood aan een assertieve aanpak tegen oneerlijke concurrentie, goedkopere energie en snellere procedures.” – Wouter Beke, Europees Parlementslid
Wat stelt de Commissie voor?
Het actieplan rust op vier pijlers:
- Veerkrachtige waardeketens
Een Critical Chemicals Alliance brengt kwetsbare productielocaties en strategische moleculen in kaart, zoals methanol, waarvan Europa vandaag 80 % invoert. De Commissie wil ook sneller kunnen reageren op verstoringen in de aanvoerketen en afhankelijkheden van derde landen verminderen. - Betaalbare energie en snellere vergunningen
De Commissie breidt de steun via het ETS-systeem uit, maakt langetermijncontracten voor industriële stroom beter toegankelijk en wil vergunningstrajecten voor strategische installaties versnellen. Er komt ook een richtsnoer voor efficiënte vergunningsprocedures. - Schone en circulaire chemie stimuleren
Via aanbestedingen en fiscale prikkels stimuleert Europa de vraag naar klimaatvriendelijke producten, zoals waterstof, CCU/CCS en circulaire grondstoffen. De geplande Industrial Decarbonisation Accelerator Act moet deze transitie verder ondersteunen. - Regelgeving vereenvoudigen
Een zesde Omnibus-pakket moet overbodige of verouderde administratieve verplichtingen schrappen. Zo worden onder andere de regels rond etikettering van gevaarlijke stoffen, cosmetica en meststoffen vereenvoudigd. De Commissie raamt dat deze ingreep de sector jaarlijks meer dan € 360 miljoen aan lasten kan besparen. Ook digitalisering krijgt een impuls via nieuwe e-labels en betere datatoegang.
Wat betekent dit voor Vlaanderen?
Voor een regio als de Antwerpse haven, met een van de grootste chemieclusters ter wereld, maakt dit actieplan een wezenlijk verschil.
De sector is goed voor duizenden directe jobs en speelt een sleutelrol in ons industrieel ecosysteem. Investeringen in innovatie, digitalisering en circulaire productie – zoals de Commissie nu voorstelt – geven Vlaamse bedrijven voorsprong in een sector die wereldwijd onder druk staat.
Het actieplan beschermt jobs bij bedrijven die cruciaal zijn voor onze economie.
Het ondersteunt gezinnen via lokale tewerkstelling en verankering van industrie in eigen land.
Het geeft zuurstof aan kmo’s die als toeleverancier afhankelijk zijn van stabiele productie.
En het zorgt ervoor dat we klimaatwinst hier realiseren, in plaats van uitstoot te verschuiven naar regio’s met minder strenge regels.
De weg vooruit
De Commissie werkt de komende maanden concrete voorstellen uit voor uitvoering. Het Parlement, waar Wouter Beke dit dossier opvolgt als onderhandelaar, zal waken over de voortgang.
Want een duurzaam industriebeleid moet evenzeer zorgen voor welvaart, zekerheid en eerlijkheid – voor ondernemingen, gezinnen én het klimaat.