Interview in Het Belang Van Limburg 12 juli 2025 – Ooit gehoord van de Europese Beweging? Die is ouder dan de Europese Unie, opgericht door Churchill en zijn collega’s uit Italië en Duitsland. Europees Parlementslid Hilde Vautmans (Open VLD) was voorzitter van de Belgische tak en heeft aan haar CD&V-collega Wouter Beke gevraagd om haar op te volgen. Maar hun visies lopen niet helemaal gelijk.
Beke: “Wel, die is ouder dan Europa en is opgericht in 1948. Toen de premiers van het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Italië – namelijk Churchill, Adenauer en de Gasperi – een congres hielden in Den Haag. Dat was vlak na de Tweede Wereldoorlog met de dreiging van het communisme op kop. De vraag was hoe Europa zich kon versterken. Van de Europese Unie die we vandaag kennen was toen nog geen sprake. Tijdens dat congres riep Churchill trouwens al op tot een Europees leger.”
Vautmans: “De Europese Beweging is geen politieke partij. Los van partijbelang verzamelen ze iedereen die wil meewerken aan een sterker Europa. Guy Verhofstadt is voorzitter van de Europese Internationale Beweging. Ik ben dat twee jaar geweest van de Belgische. Ik ben de grootste fan, maar ik vind een wisseling altijd goed. Daarom heb ik aan Wouter gevraagd of hij de fakkel wilde overnemen.”
Beke: “Ik weet niet hoe onze Europese voorvaders vandaag naar de Europese Unie zouden kijken. Maar ik weet wel hoe Europese burgers dat doen. Het laatste Europese barometeronderzoek toonde aan dat het vertrouwen in de Europese Commissie de voorbije 18 jaar nog nooit zo groot geweest is als vandaag. 81 procent staat achter een Europese defensie. In het verleden zeiden politieke leiders over Europese thema’s vaak: wij willen wel, maar de mensen volgen niet. Vandaag heb ik juist het omgekeerde gevoel. Burgers lijken wel meer frontrunners te zijn dan politieke leiders.”
Vautmans: “Voor mij is het vooral belangrijk dat jongeren hun Europese droom hier bij ons kunnen blijven waarmaken en niet naar Azië of Amerika moeten vluchten. Dat komt helaas steeds meer voor. Daarom behoor ik al heel mijn leven tot de meest pro-Europese fractie van het Europees Parlement en elk jaar word ik meer radicaal pro-Europa. In verschillende landen durven populisten en extreme partijen zelfs niet meer zeggen dat ze uit de Unie willen stappen. Dat was enkele jaren geleden nog heel anders.”
Vautmans: “Maar ik ben ook erg eurokritisch. Ik ben pro-Europa, maar niet zoals Europa nu functioneert. Ik ben wel voor een hervormd Europa met een echt Europees leger en een Europese minister van Buitenlandse Zaken. Als het van mij afhangt, komt er een Europese president die rechtstreeks verkozen wordt in alle Europese lidstaten. Dan weten de mensen tenminste wie ze moeten bellen als er beslissingen in Europa genomen worden. Ik ben heel erg blij dat Wouter nu ook op de lijn zit van een Europese defensie. De voorbije legislatuur was dat niet altijd het geval binnen de EPP (de Europese Volkspartij, de grootste fractie in het Europees Parlement, red.).”
Beke: “Waarom speelt Europa in dat geopolitieke verhaal vandaag onvoldoende zijn rol? Omdat we daarvoor vier dingen nodig hebben: een sterke diplomatie, die hebben we. Ontwikkelingssamenwerking, daarin zijn we de grootste financierder. Europese defensie, die hebben we niet. Een vierde punt is zorgen dat je economisch onafhankelijk bent zodat Trump of China hun wetmatigheden niet aan ons kunnen opleggen. Daarom moeten we werken aan wat onder de motorkap van de Europese Unie zit. We moeten zorgen voor een sterkere eengemaakte markt, zoals het Draghi-rapport dat voorschreef. Zodat Europa groot kan zijn in de dingen waar het groot in moet zijn en zich niet moet bezighouden met kleine dingen. Zoals dopjes van de flessen, terwijl er intussen een oorlog in Gaza woedt, waar Europa geen standpunt inneemt.”
Beke: “Dat vind ik iets te negatief geformuleerd. Poetin dacht in 2022 dat Europa niks betekende. Hij had erop gerekend om in drie dagen Kiev in te nemen en in tien dagen heel Oekraïne. Intussen zit hij daar al drie jaar oorlog te voeren.”
Beke: “Poetin had niet gerekend op de eendracht in Europa. Maar die eendracht is niet vanzelfsprekend.”
Vautmans: “Vandaar dat je echt een Europees leger nodig hebt. Kaplan heeft gelijk wanneer hij zegt dat Europa niet meer meespeelt. We zitten niet aan de tafel waar de beslissingen worden genomen. Als je echt wil meespelen op het wereldtoneel, moet je je tanden laten zien. Iedereen weet dat wij geen tanden hebben, enkel een vals gebit. Verder moeten we echt zorgen dat onze economie kan overleven. Dat is cruciaal. Daarom moet Europa nog veel meer regels afschaffen. Als ik met de bedrijven hier in Limburg samenzit en vraag waarvan ze wakker liggen, is dat niet China of de invoertarieven van de VS. Wel de regelgevingsmachine van Europa. Om op te boksen tegen 1,5 miljard Chinezen moeten we een stuk van onze soevereiniteit afstaan aan Europa, in het Europees belang.”
Zijn lidstaten bereid om een deel van hun macht af te staan aan Europa?
Vautmans: “Dat kunnen we alleen maar doen als je de unanimiteit (waarbij alle 27 lidstaten het eens moeten zijn, red.) afschaft. Unanimiteit kan je afschaffen met een verdragswijziging, maar ook daar heb je unanimiteit voor nodig. Alleen zeggen de Orbans van deze wereld daar uiteraard nee tegen.”
Beke: “Ik ben voor een andere aanpak. Ik denk dat we moeten werken met een coalition of the willing. Samenwerken met de lidstaten die effectief vooruit willen gaan.”
Beke: “Europa neemt momenteel geen houding aan. Dat is het grote probleem.”
Vautmans: “En dat komt omdat we geen Europese minister van Buitenlandse Zaken hebben die naam waardig, enkel een hoge vertegenwoordiger. De Europese Commissie bekijkt nu of de mensenrechten die opgenomen zijn in het associatieakkoord met Israël geschonden zijn. Ik vind dat bullshit, pure hypocrisie. Iedereen heeft de beelden gezien. We weten dat Israël mensenrechten schendt.”
Beke: “We hebben een migratiepact, maar daar is wel solidariteit voor nodig tussen lidstaten. Ook voor defensie is dat het geval. Spanje neemt nu een terughoudende houding aan over defensie. Vanwaar komt dat? Toen Spanje hulp nodig had voor migratie vanuit Noord-Afrika, bijvoorbeeld voor spreiding van asielzoekers tussen de Europese landen, zeiden ze in Oost-Europa dat dit niet hun probleem was. Nu verwachten de Oost-Europese lidstaten die dichter bij de Russische grens liggen dat iedereen solidair is met hen. Dat vindt Spanje hypocriet. Als je vraagt om solidair te zijn, moet dat wel op elk niveau gebeuren.”
Vautmans: “Voor Asiel en Migratie zijn er inderdaad stappen gezet. Alleen blijft het op het terrein een kat-en-muisspel. Helemaal niet concreet genoeg. Orban is drie jaar geleden veroordeeld tot 200 miljoen euro schadevergoeding plus 1 miljoen euro per dag omdat hij zijn deel niet doet. Hij heeft daar nog altijd niks voor betaald. En Europa laat hem er gewoon mee wegkomen.”
Beke: “Ik ben het daar niet mee eens. We moeten op zoek gaan naar landen buiten de EU die de internationale rechtsorde en vrijhandel wel belangrijk vinden. Die moeten we rond ons proberen te verzamelen. Wij staren ons blind op de toneelopvoeringen van Trump. Maar de Verenigde Staten zijn goed voor 13 procent van de wereldhandel. Dat wil zeggen dat er 87 procent andere landen zijn. Denk aan Japan, Canada, Zuid-Korea of Australië. Je kan perfect met like-minded countries onderling overeenkomen, onderhandelen en krachtige blokken vormen. Ik ben voorzitter van de Europese vertegenwoordiging bij de ASEAN. Dat is een groep van tien Zuidoost-Aziatische landen. Meer dan ooit kijken zij ook naar de Europese Unie omdat ze niet willen gesandwicht worden tussen de tariefoorlogen van Trump aan de ene kant en de dumping van de Chinezen aan de andere kant. Er is dus een mogelijkheid om met de coalition of the willing wereldwijd te kijken hoe we ons niet zomaar in een hoekje laten duwen. In die zin moet er een meer assertief Europa zijn dat het voortouw kan nemen om tot een nieuwe orde te komen. Daar zijn we meer bij gebaat dan die welt-von-gestern-analyses van Pfeijffer.”
Vautmans: “Wat Wouter doet in Azië, doe ik in Afrika. Europa zal Afrika nodig hebben en Afrika heeft Europa nodig. Wij geven te veel ruimte aan China om daar te investeren. Als we een goed huwelijk met Afrika kunnen aangaan, dan hebben we én jonge werkkrachten én mineralen én grondstoffen én expansiemogelijkheden voor onze bedrijven. Maar dat gaat alleen als Europa in eigen boezem kijkt en sneller schakelt. In Afrika hoor ik erg vaak: ‘We willen meer samenwerken met Europa, maar bij jullie gaat alles zo traag’.”
Vautmans: “Wat mij betreft, is dat op termijn onvermijdelijk. Ik ben die uitspraak van Kissinger “Who do I call if I want to speak to Europe” beu gehoord. Die gaat jammer genoeg nog altijd op. Wie is er vandaag al door Trump ontvangen? Dat zijn Meloni of Macron, maar Von der Leyen is nog niet mogen gaan. Ik had heel graag een Europese president gehad die aan de tafel kon gaan met Trump en die met hem kon onderhandelen.”
Beke: “Ik ben geen voorstander van een Europese eenheidsworst. Ten eerste, de geschiedenis van Europa zit anders in elkaar dan de geschiedenis van de Verenigde Staten. We moeten rekening houden met onze eigenheid. Ten tweede denk ik soms: was er in de Verenigde Staten maar een overlegmodel waarbij al die vijftig gouverneurs wat vaker rond de tafel zaten zoals onze Europese regeringsleiders. Het zou niet zo uit de hand zijn gelopen in de VS.”
Vautmans: “En ik pleit voor het omgekeerde, ik wil iemand die vecht voor Europa zoals Trump vecht voor Amerika. In plaats van die 27 lidstaten die, hoe je het ook draait of keert, voor het belang van hun eigen lidstaten stemmen. Nu kan je het op voorhand zo voorspellen: dan stemmen de Duitsers niet mee, dan de Fransen. Ik wil dat men stemt voor het Europese belang, want onze toekomst zal alleen Europees zijn of ze zal er niet zijn.”
Adriaan Cartuyvels
Liliana Casagrande