Dit jaar viert de Europese Volkspartij (EVP) haar vijftigjarig bestaan. Wat vandaag de grootste politieke familie van Europa is, ontstond in 1976 als politieke koepel van christendemocratische partijen uit verschillende lidstaten.
“Als Belgische christendemocraten hebben we steeds een essentiële rol gespeeld in de uitbouw van de Europese Unie”, zegt Wouter Beke, hoofd van de Belgische EVP-delegatie in het Europees parlement.
De EVP bouwde voort op een samenwerking die al sinds de jaren 1950 bestond tussen christendemocratische fracties in het (toen nog niet rechtstreeks verkozen) Europees Parlement. Van bij het begin speelde België, en in het bijzonder de Christelijke Volkspartij (CVP), de voorloper van CD&V, een sleutelrol in die ontwikkeling.
De EVP was immers niet zomaar een Europese partijstructuur. Ze groeide uit het politieke gedachtegoed dat ook aan de basis lag van de Europese integratie zelf. Veel van de “grondleggers van Europa”, zoals Robert Schuman, Konrad Adenauer en Alcide De Gasperi, kwamen uit de christendemocratische traditie. Voor hen was Europese samenwerking een manier om vrede te garanderen na de Tweede Wereldoorlog en om democratie, solidariteit en een sociale markteconomie te beschermen. De EVP werd later het politieke netwerk waarin deze visie op Europa institutioneel werd georganiseerd.
Belgische pioniers: Tindemans en Martens
De rol van België in de geschiedenis van de EVP kan moeilijk overschat worden. Twee Belgische christendemocraten stonden mee aan de wieg van de partij: Leo Tindemans en Wilfried Martens. Zij wilden het idee van l’Europe des patries van Charles de Gaulle doorbreken. Door er een L’Europe des partis van te maken zou het politieke debat voortaan via ideologische in plaats van nationale krijtlijnen verlopen.
Leo Tindemans werd in 1976 de eerste voorzitter van de Europese Volkspartij. Als Belgisch premier en overtuigde Europeaan speelde hij een centrale rol in het uitbouwen van de partijstructuur van de Europese christendemocraten. Onder zijn leiding groeide de EVP uit van een losse samenwerking tot een echte transnationale politieke partij die nationale partijen rond een gemeenschappelijke visie op Europese integratie samenbracht.
In de jaren 1990 kreeg de partij een nieuwe impuls onder Wilfried Martens. Als voormalig Belgisch premier en EVP-voorzitter van 1990 tot 2013 leidde hij de partij gedurende meer dan twee decennia. Martens maakte van de EVP een brede centrumrechtse politieke familie en breidde ze uit met partijen uit Midden- en Oost-Europa na de val van de Berlijnse Muur. In verschillende voormalige Oost-Europese landen hielp Martens mee nieuwe politieke partijen op te richten en ze onder de Europese paraplu van de EVP onder te brengen. Tot dan toe hadden deze landen immers enkel de communistische partij gekend. Onder zijn voorzitterschap groeide de EVP uit tot de dominante politieke kracht in het Europees Parlement en tot een centrale speler in de Europese politiek.
Cd&v invloed in Europa
Ook andere Belgische christendemocraten speelden een belangrijke rol binnen het Europese netwerk van de EVP. Jean-Luc Dehaene, Belgisch premier van 1992 tot 1999, werkte nauw samen met christendemocratische regeringsleiders in Europa en speelde een belangrijke rol in de voorbereiding van de Economische en Monetaire Unie. In 1994 werd hij zelfs naar voren geschoven als kandidaat-voorzitter van de Europese Commissie, maar haalde het nipt niet. Later werd hij Europees Parlementslid binnen de EVP-fractie, waar hij zich toelegde op institutionele en constitutionele dossiers.
Een andere prominente Belgische figuur was Herman Van Rompuy. Na een korte periode als Belgisch premier werd hij in 2009 de eerste permanente voorzitter van de Europese Raad, een functie die hij tot 2014 uitoefende. Hoewel die positie formeel boven de Europese partijfamilies staat, kwam zijn kandidatuur tot stand met brede steun van EVP-leiders. Van Rompuy bleef dan ook nauw verbonden met de christendemocratische politieke traditie die een belangrijke rol speelde in de Europese besluitvorming.
Ook binnen het Europees Parlement bleven Belgische christendemocraten prominent aanwezig. Marianne Thyssen zetelde meer dan twee decennia in het Europees Parlement en was van 2004 tot 2009 vicevoorzitter van de EVP-fractie. In 2014 werd ze Europees commissaris voor Werk, Sociale Zaken, Vaardigheden en Arbeidsmobiliteit. In die rol werkte ze onder meer aan de Europese pijler van sociale rechten. In de periode 2015-2019 was Marianne Thyssen een van de vicevoorzitters van de Europese Volkspartij.
Daarnaast bleven ook latere generaties CD&V-politici actief binnen het EVP-netwerk, zowel in het Europees Parlement als in de Europese instellingen. Figuren als Ivo belet, Tom Vandenkendelaere, Cindy Franssen en huidige parlementsleden Wouter Beke en Liesbet Sommen bouwden verder aan de aanwezigheid van de Vlaamse christendemocratie binnen de Europese politieke familie.
Een bepalende politieke familie
De invloed van de EVP op de Europese politiek komt voort uit drie factoren. Ten eerste haar ideologische rol in de geschiedenis van de Europese integratie, Christendemocraten liggen immers aan de grondslag van Europa zelf. Ten tweede haar sterke aanwezigheid in nationale regeringen: lange tijd kwamen veel Europese regeringsleiders uit partijen die tot de EVP behoorden. Ten derde haar institutionele macht binnen de Europese instellingen.
Sinds het ontstaan van de Europese Gemeenschappen hebben verschillende voorzitters van de Europese Commissie uit de EVP-familie afkomstig geweest, waaronder Jacques Santer, José Manuel Barroso, Jean-Claude Juncker en vandaag Ursula von der Leyen. Dat onderstreept de centrale rol van de christendemocratische politieke familie in de ontwikkeling van de Europese Unie.
Een Belgische erfenis
Vijftig jaar na de oprichting van de EVP blijft één vaststelling overeind: België heeft, ondanks zijn beperkte omvang, een opmerkelijk grote rol gespeeld in de christendemocratische
beweging in Europa. Van Leo Tindemans en Wilfried Martens tot Jean-Luc Dehaene, Herman Van Rompuy en Marianne Thyssen: Belgische christendemocraten stonden vaak op sleutelmomenten in de Europese geschiedenis mee aan het stuur.
De geschiedenis van de EVP is dus niet alleen een verhaal over Europese integratie, maar ook over de blijvende invloed van een politieke traditie die sterk geworteld is in België. De CVP en later CD&V hebben daarbij een rol gespeeld die veel groter is dan het formaat van het land zelf doet vermoeden.