In 1949 werd de NAVO opgericht door 12 landen als een antwoord op de groeiende communistische dreiging onder leiding van Rusland. De eerste NAVO Secretaris-Generaal Lord Hastings Lionel Ismay vatte het destijds zo samen: “The NATO was created to keep the Soviet Union out, the Americans in and the Germans Down.”
Vandaag bestaat de NAVO 75 jaar als een succesverhaal. Niet alleen is het er tot nu toe in geslaagd om ons land en de lidstaten van een oorlog te behoeden. Het fameuze artikel 5 waarbij een aanval op één lid van het bondgenootschap wordt beschouwd als een aanval het hele bondgenootschap en dat daarop het aangevallen land zal worden gesteund, zorgde voor voldoende afschrikking om (buiten de aanslagen op 9/11 in de VS) dit artikel nog nooit in werking te laten treden.
Het bondgenootschap is ook uitgebreid met maar liefst 20 landen, waarvan de laatsten Finland en Zweden zijn. Zij hebben na het begin van de oorlog in Oekraïne hun neutraliteit hebben opgegeven en gekozen hebben om lid te worden van dit Westers bondgenootschap.
Lange tijd hebben Westerse landen geloofd in Fukuyama’s stelling dat de geschiedenis alle landen uiteindelijk zou vormen tot liberale democratieën. Daardoor werd de opportuniteit van een organisatie als de NAVO in vraag gesteld. Trump wilde de Verenigde Staten zelfs uit het bondgenootschap terugtrekken. Toen kwam de oorlog in Oekraïne. Plots werden we opnieuw met de neus op de feiten gedrukt: vrijheid en veiligheid zijn niet vanzelfsprekend.
Het gewapend conflict tussen Rusland en Oekraïne woedt ondertussen al meer dan twee jaar in alle hevigheid. De effecten zijn ingrijpend. We hebben Rusland zien afglijden naar een totaal totalitaire staat. Amper nog iemand die openlijk het regime durft bekritiseren. Onafhankelijke media? Verdwenen. Mensenrechtenorganisaties? Opgedoekt. Tegenstanders worden opgepakt en uit de weg geruimd (denk aan Navalny) of vallen massaal uit hoge ramen. Fake news verspreiden om westerse democratieën te ondermijnen? Dagelijkse kost. Westerse politici binnen hun invloedssfeer brengen, promoten en zelfs betalen: de reeks van (extreem)rechtse politici die zich hiertoe heeft laten leiden wordt lang. De verklikkingscultuur uit de tijd van Stalin is helemaal terug. Voor een eenvoudige like op sociale media verdwijnen mensen in de cel. Reeds duizenden Russen werden opgepakt. Ook de recente presidentsverkiezingen waren een schijnvertoning. In Rusland heb je geen controle over drie zaken, zo ging het grapje: waar je geboren wordt, wie je ouders zijn en wie er president wordt.
Poetin is er duidelijk op gebrand om zijn macht te bestendigen en schuwt hiervoor geen enkel middel. Hij meent dat hij kan winnen als Moskou blijft volharden in de strijd, bij machte van het getal. Rusland telt 100 miljoen inwoners meer dan Oekraïne. Deze week riep hij 150.000 reservisten extra op om naar het front te gaan. Enorme aantallen soldaten worden blijvend gemobiliseerd en in de strijd geworpen. Intussen worden in de uitgebouwde oorlogsindustrie aan hoog tempo wapens en munitie geproduceerd. Het moet de Oekraïense bevolking op termijn moedeloos maken, ongeacht de verliezen aan Russische zijde. Die zijn groot: volgens de Britten sneuvelen er dagelijks 500 à 1.000 Russen. De enige die kan beslissen te stoppen met vechten, is Rusland. Als Rusland stopt met vechten, is dit het einde van de oorlog. Als Oekraïne stopt met vechten, is dit het einde van Oekraïne.
Toch zal Poetin deze waanzinnige tactiek blijven hanteren. Hij heeft voor zijn eigen politieke overleven namelijk iets nodig wat hij kan verkopen als een triomf. Voor Oekraïne is een akkoord enkel mogelijk als Rusland zich terugtrekt. Maar een loutere terugtrekking is iets wat Poetin onmogelijk als een overwinning kan verkopen. Rusland zal dus geen centimeter wijken, dreigementen blijven uiten en alles eisen.
Maar Poetin heeft zich geweldig vergist in deze oorlog: in plaats van binnen een week in Kiev te staan, een Russisch gezind regime op de been te brengen en zijn invloedssfeer te vergroten, is het omgekeerde gebeurd: Finland en Zweden zijn lid geworden van de NAVO, die samen met de Europese Unie tot nu toe eendrachtig reageert tegen Rusland en steun verleend aan Oekraïne. En het Westen heeft zijn defensie-uitgaven sterk opgetrokken.
Intussen hoopt Poetin nog altijd op verdeeldheid in het Westen. Tot nu toe is hij er niet in geslaagd dat in Europa te zaaien, maar de manier waarop de Russen infiltreren in extreemrechtse kringen met het oog op de komende Europese verkiezingen heeft maar één doel: hopen dat de eensgezinde houding van het Westen wordt gebroken. Deze week bleek nog dat 25 eurokritische en extreemrechtse Europese politici gepromoot werden door de ‘Voice of Europe’. In België gaat het om Filip Dewinter en Tom Vandendriessche. We mogen hier niet naïef in zijn: Poetin en zijn regime gebruiken extreemrechts om Europa te destabiliseren. Daarnaast hoopt Poetin vurig dat Trump president van de Verenigde Staten wordt. De dreigementen van Trump om uit de NAVO te treden, komen Poetin goed uit. Ondertussen houdt het extreemlinkse PVDA een viering in ons federaal parlement van de verjaardag van de NAVO tegen. Dat is voor hen te veel gevraagd. Onbegrijpelijk dat zij niet inzien wie onze vrede garandeert, en wie ons oorlog brengt.
Als de oorlog in Oekraïne iets bewezen heeft, dan is het wel dat vrijheid en veiligheid niet gegarandeerd zijn. Dat onze democratie, onze rechtstaat, onze vrijheden en de Westerse manier van leven not for granted zijn maar van buitenaf en van binnenuit bedreigd worden. En dat intergouvernementele samenwerking zoals de NAVO een absolute must is om die vrijheid en veiligheid te waarborgen. Daarvoor dient 4 april. NAVO-dag. Eén dag per jaar om ons hier telkens opnieuw aan te herinneren. Dat is niet teveel gevraagd.
Of om de woorden van Lord Ismay te parafraseren. De ambitie om de Russen buiten, de Amerikanen binnen en de extremen tegen te houden, blijft een belangrijke opdracht.